Emeklilik Hesaplaması: Basit Yöntem

Emeklilik kelimesini ilk duyduğumda aklıma hep "çok uzak, sonra düşünürüm" cümlesi gelirdi. Otuzlu yaşlarımın başında bir akşam, elimde bir bardak çayla oturup "peki ben emekli olduğumda ne kadar paraya ihtiyaç duyacağım?" diye sordum kendime. Cevabım yoktu. Excel açtım, birkaç saat uğraştım ve o gece anladım ki emeklilik hesaplama dediğimiz şey aslında karmaşık bir aktüerya işi değil; dört beş satırlık bir aritmetik. Zor olan kısım rakamları bulmak değil, kendine dürüst olmak.

Aşağıda kendi kullandığım yöntemi olabildiğince sade anlatacağım. Bir hesap makinesi ve son üç ayın harcama dökümü yeterli. Eğer henüz bir bütçe tablonuz yoksa, önce ilk bütçe planınızı oluşturmanızı öneririm; çünkü bu hesabın tamamı "ne kadar harcıyorum" sorusunun cevabına dayanıyor.

Hedef Rakamı Bulmak: Emeklilikte Ne Kadar Paraya İhtiyacım Var?

İnsanların çoğu bu soruya "bir milyon" gibi kulağa hoş gelen yuvarlak sayılarla cevap veriyor. Ben de öyle yaptım başta. Oysa hedef rakam kişiye özeldir ve tek bir girdiden türer: yıllık harcamanız.

Adım 1: Yıllık harcamanızı çıkarın

Maaşınızı değil, harcamanızı temel alın. Son üç ayın banka ve kart ekstresini alıp toplayın, üçe bölün, on ikiyle çarpın. Bu size kaba bir yıllık gider verir. Sonra emeklilikte değişecek kalemleri düzeltin:

• Ulaşım ve iş kıyafeti gibi çalışma kaynaklı giderler azalır.
• Sağlık harcamaları ve boş zaman aktiviteleri genelde artar.
• Kira ödüyorsanız bu kalem ömür boyu devam eder; ev sahibiyseniz aidat, vergi ve bakım kalır. Ev satın almak mı kiralamak mı sorusunun emeklilik hesabındaki ağırlığı tam da burada ortaya çıkıyor.

Ben bu düzeltmeleri yapınca çalışma dönemi giderimin yaklaşık yüzde 85'ine denk bir rakam buldum. Sizde bu oran yüzde 70 de olabilir, yüzde 100 de.

Adım 2: 25 ile çarpın

Uzun vadeli birikim çalışmalarında sık kullanılan bir kural var: birikiminizin her yıl yaklaşık yüzde 4'ünü çekerseniz, ana paranın uzun süre dayanması beklenir. Bunu tersine çevirdiğinizde yıllık harcama × 25 formülü çıkıyor.

Rakamlar ilk bakışta korkutucu geliyor, biliyorum. Benim de ilk tepkim "bu imkânsız" oldu. Ama unutmayın: bu tutarın büyük kısmını siz biriktirmiyorsunuz, zaman biriktiriyor.

Adım 3: Mevcut gelir kaynaklarını düşün

Devlet emekli aylığı, bireysel emeklilik birikiminiz veya kira geliri gibi düzenli girdileriniz varsa, bunların yıllık toplamını harcamanızdan çıkarın. Kalan açığı 25 ile çarpın. Örneğin yıllık gideriniz 420.000, beklediğiniz emekli aylığı toplamı 180.000 ise, kapatmanız gereken açık 240.000; hedefiniz 6.000.000 olur. Bu adım hedefi çoğu zaman ciddi biçimde küçültür.

Hedefe Nasıl Ulaşırım: Aylık Ne Kadar Ayırmalıyım?

Hedef rakamı bulduktan sonra ikinci soru geliyor: bugünden itibaren ayda ne kadar kenara koymalıyım? Burada devreye bileşik getiri giriyor.

Süre, katkıdan daha güçlüdür

Kendi tablomda gördüğüm en çarpıcı şey şuydu: aynı hedefe 30 yılda ulaşmak için ayırmam gereken tutar, 15 yılda ulaşmak için gerekenin üçte birinden azdı. Çünkü erken yatırdığınız her lira daha uzun süre çalışıyor. Bu yüzden "önce borçlarımı bitireyim, sonra başlarım" derken bile küçük bir tutarla başlamayı savunuyorum. Elbette yüksek faizli tüketici borcunuz varsa önceliğiniz borçlarınızı yönetmek olmalı; ama borç kapandığı gün o taksiti aynen birikime yönlendirmek işin sırrı.

Basit bir tahmin yöntemi

Karmaşık formüllerle uğraşmak istemiyorsanız, kaba bir yaklaşım şöyle: reel getiriyi (enflasyondan arındırılmış getiri) yıllık yüzde 4 varsayın ve hedef birikimi şu çarpanlara bölün:

1. 10 yıl kaldıysa: hedefin yaklaşık %6,8'i her yıl
2. 20 yıl kaldıysa: yaklaşık %3,3'ü her yıl
3. 30 yıl kaldıysa: yaklaşık %1,7'si her yıl

Yani 6.000.000 hedefi için 30 yılınız varsa yılda kabaca 100.000, ayda 8.500 lira civarı bir katkı iş görür. Aynı hedef 10 yıla sıkıştığında aylık rakam 34.000'e fırlar. Farkı gördünüz mü?

Enflasyonu unutmayın

Bu hesabı bugünün parasıyla yaptım; çarpanlarda reel getiri kullandığım için sonuç da bugünün alım gücüyle geçerli. Tek şartı var: katkınızı her yıl enflasyon kadar artırmanız. Maaş zammınızın bir kısmını otomatik olarak birikim hesabına yönlendirin. Kariyer geliştirerek geliri artırmanın emeklilik tablosunda bu kadar etkili olmasının sebebi de bu; artan gelirin yaşam standardına değil hedefe gitmesi.

Ve son bir uyarı: birikiminizin nerede duracağı ayrı bir konu. Nakit olarak bekleyen para enflasyon karşısında erir. Yatırıma başlamadan önce bilmeniz gerek